| Rozwój małego dziecka |
|
Artur Bartochowski Po pierwsze - dotyk... Kiedy na świecie pojawi się dziecko, rodzice z wielką radością i troską pielęgnują je, obserwując równocześnie jego rozwój. Oglądają z czułością jego małe rączki i nóżki, głaszczą i dotykają maluszka. Opiekując się nim intuicyjnie wyczuwają, że dotyk i bliskość są mu bardzo potrzebne – gładka i delikatna skóra noworodka sprawia, że maleństwo dobrze wyczuwa wszystkie pieszczoty i dlatego uwielbia być przytulane. Zmysł dotyku jest w chwili narodzin jedną z najbardziej rozwiniętych zdolności. Na początku noworodek słabo widzi: twarze i przedmioty to dla niego rozmazane plamy. Natomiast pozostałe zmysły są już rozwinięte na tyle, że dziecko dzięki nim "odczuwa" otaczający je świat – rozpoznaje znajome głosy, wyczuwa ramię matki, podtrzymującą go dłoń, a także ciepłą pierś przy policzku. Nie znaczy to, że zmysł dotyku w czasie narodzin jest już w pełni ukształtowany. Dziecko musi przebyć długą drogę, zanim nauczy się precyzyjnie rozróżniać kształty przedmiotów, ich faktury i nim dotyk pozwoli mu zwiększyć świadomość własnego ciała. Nosząc malucha, pieszcząc go i przytulając, rozwijamy u niego zmysł czucia, przyczyniając się tym samym do rozwoju bardzo istotnej części ośrodkowego układu nerwowego. Doznania powstałe pod wpływem dotykania mają ogromne znaczenie dla kształtowania się wrażliwości dotykowej, rozwijania zdolności i umiejętności ruchowych, zrozumienia otaczającego świata, a także dla zdrowia i dobrego samopoczucia dziecka. Ogromne znaczenie dla noworodka i niemowlęcia ma masaż, który instynktownie wykonują rodzice np. po kąpieli dziecka lub w trakcie innych czynności pielęgnacyjnych. Słowne pieszczoty też są ważne, ale tylko bezpośredni kontakt ze skórą dziecka może przekazać mu uczucie miłości i dać poczucie bezpieczeństwa. Już samo położenie ciepłej matczynej lub ojcowskiej dłoni na brzuszku dziecka działa kojąco na psychikę niemowlęcia. Dla dzieci, które spędziły pierwsze dni, tygodnie, a nawet miesiące w szpitalu, dochodząc tam do zdrowia, szczególne znaczenie ma bliski kontakt w formie kangurowania. Jest to bardzo istotne w przypadku wcześniaków (dzieci urodzonych przedwcześnie). "Kangurowanie" to po prostu przytulanie nagiego niemowlaka czy noworodka (zazwyczaj ubranego tylko w pieluszkę) do własnej piersi. Bez paniki, wszystko w swoim czasie... Każde dziecko rozwija się inaczej, w swoim tempie. Znaczy to, że zdolności ruchowe każdy maluch osiąga w innym czasie – jedno dziecko będzie obracało się z pleców na brzuch mając cztery i pół miesiąca, inne – gdy skończy 6 miesięcy. Nie każdy maluch czworakuje, dlatego warto pamiętać, że istnieją inne sposoby poruszania się. Pełzanie jednostronne (niesymetryczne) nie oznacza nieprawidłowego rozwoju. Podobnie jest z obracaniem się dziecka – jedno niemowlę będzie chwytało za stopy leżąc na plecach w wieku 4-5 miesięcy, inne chwyci je w 6 miesiącu życia – nie będzie to znaczyło, że któreś dziecko rozwija się gorzej. Rozwój motoryczny dziecka jest uwarunkowany genetycznie, dlatego nie należy się denerwować, gdy dziecko, instruowane jak wygląda obrót z pleców na brzuch, samodzielnie się nie obróci. Trzeba jednak pamiętać, że troskliwa opieka nad dzieckiem i dostarczanie mu wielu bodźców we wczesnym okresie życia mają zasadnicze znaczenie dla jego rozwoju. Wyżej wymienione uwarunkowania rozwoju dziecka wskazują nam jak postępować, aby zapewnić maluchowi harmonijny rozwój. Pamiętajmy – nie należy się martwić, że bez naszej pomocy dziecko nie będzie umiało samodzielnie usiąść albo nie nauczy się chodzić. Trochę "zabawy" mile widziane... Należy stworzyć dziecku odpowiednie miejsce do zabawy – najlepiej żeby była to położona na podłodze mata. Nie należy zasypywać maleństwa zbyt dużą liczbą zabawek. Pamiętajmy przy tym, że nasza stymulacja nie powinna wykraczać poza możliwości dziecka, to znaczy – noworodka, który się nie obraca nie będziemy kłaść na brzuchu, a dziecka, które samodzielnie nie siada, nie powinniśmy sadzać, żeby w tej pozycji się bawiło. Wystarczy, że do karmienia posadzimy je w krzesełku albo w wózku spacerówce, gdzie będzie przez jakiś czas siedziało. Natomiast nie jest wskazane, by czas, który dziecko powinno spożytkować na poruszanie się w niskich pozycjach (pełzanie, raczkowanie), marnotrawiło siedząc. Maluch, który samodzielnie nie siada, nie ma rozwiniętych w wystarczającym stopniu reakcji równoważnych, siły mięśni posturalnych oraz reakcji obronnych (niezbędnych w razie upadku). Dlatego właśnie miejsce do zabawy powinno być zawsze bezpieczne. Zostawianie dziecka bez opieki jest niedopuszczalne – nigdy nie wiemy, kiedy nastąpi ten pierwszy obrót. Wspieranie rozwoju dziecka za pomocą np. chodzika czy różnego rodzaju urządzeń, umożliwiających przyjęcie pozycji wyższej niż dziecko samo potrafi, jest niewskazane. Aby stymulacja rozwoju malucha była poprawna i właściwa, trzeba obserwować swoją pociechę – wtedy będziemy wiedzieli czego potrzebuje, co jest dla niej męczące i trudne, a co sprawia jej przyjemność i wspomaga rozwój. Szczególnie w pierwszym trymestrze życia dziecka trudno jest ocenić jego rozwój i sprostać potrzebom zmysłowym. Rodzice poprzez swój bliski kontakt z maluchem: karmienie, pielęgnację, wspierają rozwój swojej pociechy. Powinni stymulować u dziecka rozwój wzroku: wodzenie nim, koncentrowanie spojrzenia na twarzach. Równie ważna jest troska o rozwój sylwetki. Trzeba dbać, aby dziecko leżało zarówno na plecach, jak i na brzuchu i boku. Około 3 miesiąca skoncentrować się należy na nauce dziecka chwytania przedmiotów. Zabawkę pokazujemy dziecku tak, aby ją dostrzegło i tym sposobem zachęcamy malucha do chwytania. W okresie noworodkowym i wczesnoniemowlęcym obecne są odruchy fizjologiczne, które ustawiają ciało maluszka w asymetrycznym położeniu, a także sprzyjają odginaniu się do tyłu. Gdy maluch zbyt często układa się w jedna stronę, możemy zachęcać go do układania się w drugim kierunku poprzez podchodzenie do niego z właściwej strony. Warto pamiętać, że wszystkie źródła dźwięku czy światła mają duże znaczenie i przykuwają uwagę niemowlaka. Gdy coś niepokoi... Wszelkie niepokojące spostrzeżenia i wątpliwości co do prawidłowego rozwoju dziecka rodzice powinni sygnalizować lekarzowi, najlepiej pediatrze. Wspomaganie się literaturą fachową, internetem i radami znajomych nie rozwiązuje problemów. Często – wręcz przeciwnie – prowadzi do ich pogłębienia. Wróć do Vademecum |